Cân bằng trong nghề nghiên cứu: vì sao khó và làm gì được

Trong nhiều nghề, ngày làm việc kết thúc khi bạn rời văn phòng. Trong nghiên cứu, không có điểm dừng tự nhiên — luôn còn một bài để đọc, một đoạn để sửa, một phân tích để chạy.

Điều đó có nghĩa: nếu bạn không tạo ra ranh giới, sẽ không ai tạo hộ.

Vì sao nghề này khó cân bằng

• Công việc không đo bằng giờ mà bằng kết quả — nên luôn có cảm giác chưa làm đủ.
• Không có ranh giới vật lý — bạn đọc và viết được ở bất cứ đâu.
• Văn hoá tôn vinh sự tận hiến — người làm việc cuối tuần được ngưỡng mộ.
• Cạnh tranh tạo cảm giác nghỉ là tụt lại.
• Yêu thích công việc — nghịch lý là người say mê công việc dễ kiệt sức hơn, vì họ không nhận ra mình đang làm quá.
• Cảm giác tội lỗi khi nghỉ — phổ biến tới mức nhiều người không nghỉ được thật ngay cả khi đang nghỉ.

Vấn đề với việc làm quá nhiều

Cần nói rõ vì có quan niệm cho rằng làm nhiều thì ra nhiều:

• Chất lượng tư duy giảm rõ khi mệt. Công việc nghiên cứu đòi hỏi suy nghĩ sâu — thứ không làm được khi kiệt sức.
• Nhiều ý tưởng tốt đến khi không làm việc — lúc đi bộ, tắm, ngủ dậy. Không có khoảng trống thì không có những lúc đó.
• Sai sót tăng khi làm quá lâu, và sai sót trong nghiên cứu tốn kém hơn nhiều so với thời gian tiết kiệm được.
• Kiệt sức làm mất nhiều tháng — chi phí lớn hơn nhiều so với việc nghỉ đều đặn.

Điểm đáng nhớ: trong công việc trí óc, số giờ và kết quả không tỉ lệ thuận sau một ngưỡng nhất định.

Xây ranh giới

Về thời gian:

• Đặt giờ kết thúc và giữ nó — kể cả khi công việc chưa xong. Sẽ không bao giờ xong.
• Có ít nhất một ngày nghỉ hoàn toàn mỗi tuần.
• Nghỉ thật khi nghỉ — không mang máy tính, không kiểm tra thư.
• Bảo vệ khoảng thời gian sâu cho công việc cần tập trung, và chấp nhận rằng phần còn lại của ngày là việc lặt vặt.

Về không gian:

• Tách nơi làm việc và nơi nghỉ nếu có thể.
• Không làm việc trên giường.
• Có nghi thức kết thúc — dọn bàn, tắt máy, đi bộ về.

Về liên lạc:

• Không trả lời thư ngoài giờ — làm vậy tạo kỳ vọng rằng bạn luôn sẵn sàng.
• Nếu phải viết ngoài giờ, hẹn giờ gửi vào sáng hôm sau.
• Nói rõ với cộng tác viên về thời gian phản hồi của bạn.

Về việc nhận việc:

• Học cách nói không — với phản biện, với hội đồng, với các việc hành chính vượt mức.
• Mỗi lời đồng ý là một lời từ chối với việc khác — thường là với thời gian của chính bạn.

Về cảm giác tội lỗi khi nghỉ

Đây là rào cản lớn nhất và cần được nói tới:

• Nó gần như phổ quát trong giới nghiên cứu — không phải chỉ mình bạn.
• Nó không tương ứng với thực tế. Người nghỉ đều đặn thường có năng suất cao hơn.
• Cách xử lý: lên lịch cho việc nghỉ như lên lịch cho công việc. Khi nó nằm trong kế hoạch, cảm giác tội lỗi giảm nhiều.
• Ghi lại việc đã làm — nhìn thấy bằng chứng cụ thể giúp chống lại cảm giác chưa làm đủ.

Với người có gia đình

Nhóm này chịu áp lực kép và ít được nói tới:

• Ranh giới quan trọng hơn vì thời gian thực sự có hạn.
• Hiệu quả quan trọng hơn số giờ — người có ba giờ tập trung thường làm được nhiều hơn người có tám giờ bị ngắt quãng.
• Nói rõ về ràng buộc với cộng tác viên và người hướng dẫn — phần lớn người ta thông cảm khi biết.
• Chấp nhận nhịp chậm hơn ở giai đoạn con nhỏ. Đây là giai đoạn, không phải mãi mãi.
• Tìm hiểu về các chế độ — nghỉ theo chế độ, gia hạn thời gian, hỗ trợ. Nhiều nơi có mà người học không biết để hỏi.

Về việc đi hội thảo: đây là khó khăn thật với người có con nhỏ. Có thể tìm hội thảo gần hơn, tham gia trực tuyến, hoặc hỏi ban tổ chức về hỗ trợ — ngày càng nhiều hội thảo có tính tới điều này.

Về nhịp dài hạn

Nghiên cứu là công việc nhiều năm, nên cần nhìn theo chu kỳ:

• Có giai đoạn cường độ cao — trước hạn nộp, trong đợt thu thập dữ liệu. Điều này chấp nhận được nếu có giai đoạn nhẹ sau đó.
• Kế hoạch nghỉ sau giai đoạn căng — đây là điều nhiều người bỏ qua và trả giá.
• Nghỉ giữa các dự án thay vì lao ngay vào việc tiếp theo.
• Đo theo năm, không theo tuần — một tuần không viết được gì không có nghĩa gì trong một dự án ba năm.

Giữ những phần khác của mình

Đây là điều bảo vệ bạn về lâu dài:

• Có hoạt động ngoài nghiên cứu — thể thao, nghệ thuật, cộng đồng.
• Giữ quan hệ ngoài giới học thuật — bạn cần người không hỏi về tiến độ.
• Có danh tính không chỉ là công việc. Người chỉ có một danh tính rất dễ tổn thương khi phần đó gặp khó — và trong nghiên cứu, việc gặp khó là chắc chắn.

Dấu hiệu mất cân bằng

• Không nhớ lần cuối nghỉ trọn một ngày.
• Nghỉ mà không thấy thư giãn.
• Bỏ các hoạt động vốn thích.
• Quan hệ với người thân xấu đi.
• Sức khoẻ đi xuống — mất ngủ, ăn thất thường.
• Làm nhiều hơn nhưng ra ít hơn.
• Cáu gắt thường xuyên.

Nhiều dấu hiệu cùng lúc: cần giảm tải, không phải cố thêm. Và nếu có dấu hiệu về sức khoẻ tinh thần kéo dài, hãy tìm hỗ trợ chuyên môn.

Với người hướng dẫn và người quản lý

• Làm gương — nếu bạn gửi thư lúc nửa đêm, người dưới bạn sẽ nghĩ đó là kỳ vọng.
• Nói rõ rằng bạn không mong phản hồi ngoài giờ.
• Tôn trọng kỳ nghỉ của người mình hướng dẫn.
• Đặt kỳ vọng thực tế về khối lượng.
• Chú ý dấu hiệu quá tải và hỏi.
• Không ca ngợi sự hy sinh — điều này tạo văn hoá có hại.

Một điều đáng nhớ

Nghiên cứu là công việc của cả sự nghiệp, không phải một cuộc chạy nước rút.

Người đóng góp nhiều nhất trong ngành hầu như luôn là người còn làm được sau hai mươi năm — và điều đó đòi hỏi một nhịp mà bạn duy trì được, không phải nhịp nhanh nhất bạn chịu được trong một năm.

Câu hỏi thường gặp